Online Makale
Online Hizmetlere Toplu Bakış
Klinik Psikiyatri Dergisi
| Turkish J Clin Psy. Baskıdaki Makaleler: KPD-38455 | DOI: 10.5505/kpd.2026.38455 | |||
Trans ve Cinsiyet Çeşitliliği Gösteren Bireylerde Grup Temelli Psikososyal ve Psikoterapötik Müdahaleler: Tüm Yaş Gruplarını Kapsayan Bir DerlemeHanife Yılmaz Abaylı1, Fatma Seher Kocaayan3, Niyazi Umut Yıldırımoğlu2, Aslıhan Polat21Eyüpsultan Devlet Hastanesi, Psikiyatri, İstanbul2Kocaeli Üniversitesi Tıp Fakültesi, Psikiyatri Anabilim Dalı, Kocaeli 3Sakarya Üniversitesi Eğitim ve Araştırma Hastanesi, Psikiyatri, Sakarya Amaç: Trans ve cinsiyet çeşitliliği gösteren bireylerde depresyon, anksiyete, travmayla ilişkili belirtiler ve intihar davranışı toplum geneline göre daha sıktır; bu fazlalığın büyük bölümü cinsiyet çeşitliliğinden değil, azınlık stresinden kaynaklanır. Grup temelli müdahaleler bu popülasyonda ayrı bir önem taşır; evrensellik, ortak kimlik ve akran desteği gibi terapötik etkenler azınlık stresinin ruh sağlığı üzerindeki olumsuz etkilerini azaltabilir. Bu derlemede, çocuklardan ve onların ailelerinden ileri yaştaki bireylere kadar grup temelli psikoterapötik ve psikososyal müdahalelere ilişkin klinik literatür bir araya getirilmiş, eldeki kanıtın güçlü ve sınırlı yönleri eleştirel biçimde değerlendirilmiştir. Yöntem: PubMed/MEDLINE'da Temmuz 2026'da serbest metin ve MeSH terimleriyle tarama yapıldı. 712 kayıttan, trans ya da cinsiyet çeşitliliği gösteren bireylerin veya ailelerinin asıl çalışma grubu olduğu 283 çalışma değerlendirmeye alındı ve temel odaklarına göre klinik/psikososyal ya da HIV/davranışsal olarak sınıflandırıldı. Kırk beş çalışma ayrıntılı incelendi; bu çalışmalar, kontrollü çalışmalara öncelik verilerek ve başlıca müdahale türlerini, tüm yaş gruplarını, Türkiye'den çalışmaları ve alana özellikle ilgili çalışmaları temsil edecek biçimde seçildi. Bulgular: Literatür 2010'dan bu yana belirgin biçimde genişlese de çalışmaların çoğu nitel ya da kontrolsüz tasarımlardır. En gelişkin müdahale, başta AFFIRM programı olmak üzere onaylayıcı bilişsel-davranışçı grup terapisidir; ancak bu programın temel etkililik çalışması randomize edilmemiş bir bekleme-listesi tasarımı kullanmış ve yetişkinler yerine ergen ve genç yetişkinleri örneklemiştir. Diğer yaklaşımlar arasında üçüncü dalga ve şefkat odaklı terapiler, akran ve topluluk desteği, aile ve ebeveyn grupları ve eşlik eden durumlara yönelik bütünleşik müdahaleler yer alır. Kontrollü çalışmalar sınırlıdır ve çoğunun birincil sonlanımı ruh sağlığı yerine HIV ile ilişkili sonuçlar ya da damgalanmadır. Sonuç: Grup temelli müdahaleler cinsiyet disforisinde klinik açıdan değerlidir ve mekanistik temeli sağlamdır; ancak etkililiğe ilişkin yüksek nitelikli kanıt hâlâ sınırlıdır. Gelecek araştırmalar, özellikle yetişkin örneklemlerinde, ruh sağlığı sonlanımlarını değerlendiren, yeterince güçlü, randomize ve uzunlamasına çalışmalara öncelik vermelidir. Bu gereksinim, klinik deneyimi köklü ancak ampirik üretimi sınırlı Türkiye için de geçerlidir. Anahtar Kelimeler: cinsiyet disforisi, transgender, grup psikoterapisi, azınlık stresi, bilişsel davranışçı terapiGroup-Based Psychosocial and Psychotherapeutic Interventions for Transgender and Gender-Diverse People: A Narrative Review Across the LifespanHanife Yılmaz Abaylı1, Fatma Seher Kocaayan3, Niyazi Umut Yıldırımoğlu2, Aslıhan Polat21Eyüpsultan State Hospital, Psychiatry, İstanbul2Kocaeli University Faculty of Medicine, Department of Psychiatry, Kocaeli 3Sakarya Üniversitesi Tıp Fakültesi Objective: Transgender and gender-diverse (TGD) individuals experience higher rates of depression, anxiety, trauma-related symptoms, and suicidality than the general population, largely due to minority stress rather than gender diversity. Group-based interventions may be particularly beneficial for this population because therapeutic factors such as universality, shared identity, and peer support can reduce the psychological impact of minority stress. This narrative review summarises the current evidence on group-based psychotherapeutic and psychosocial interventions for TGD people across the lifespan and critically examines the strengths and limitations of the literature. Method: A PubMed/MEDLINE search was conducted in July 2026 using free-text and MeSH terms related to gender diversity and group interventions. Of 712 records identified, 283 studies involving TGD individuals or their families were eligible for review and were categorised as clinical/psychosocial or HIV/behavioural according to their primary focus. Forty-five studies were examined in detail, selected by prioritising controlled studies while also representing the main intervention types, all age groups, studies from Türkiye, and others of particular relevance. Results: The literature has expanded considerably since 2010; however, most studies remain qualitative or uncontrolled. The best-developed intervention is affirmative cognitive-behavioural group therapy, particularly the AFFIRM programme, although its principal efficacy study used a non-randomised waitlist design and included adolescents and young adults rather than adults. Additional approaches include third-wave and compassion-focused therapies, peer and community support, family and parent groups, and integrated interventions for co-occurring conditions. Controlled studies are limited, and many focus primarily on HIV-related outcomes or stigma rather than mental health. Conclusion: Group-based interventions are clinically valuable and mechanistically well-motivated in gender dysphoria, but high-quality evidence remains limited. Future research should prioritise adequately powered, randomised, longitudinal studies evaluating mental health outcomes, particularly in adult populations. Such evidence is also needed in Türkiye, where clinical experience is substantial but research remains limited. Keywords: gender dysphoria, transgender persons, psychotherapy group, minority stress, cognitive behavioural therapySorumlu Yazar: Hanife Yılmaz Abaylı, Türkiye |
| ||
Yazdır
Alıntıyı İndir
RIS
E-Postala
Paylaş
Yazara e-posta gönder
PubMed